Bolesław II Szczodry (Bolesław Śmiały)

Bolesław II Szczodry był księciem Polski (1058 - 1076), a następnie od 1076 do 1079 królem Polski W historiografii nazywany jest także Bolesławem Śmiałym. Natomiast przydomek "Szczodry" nadano mu najprawdopodobniej jeszcze za życia, co potwierdza Gall Anonim w swojej Kronice. Bolesław II Szczodry był ósmym z kolei władcą dynastii Piastów, jego rodzicami byli Kazimierz II Odnowiciel i Maria Dobrobiega, imię zaś otrzymał po Bolesławie I Chrobrym.

Panowanie Bolesława II Szczodrego

Bolesław II Szczodry rozpoczął panowanie w 1058 roku, kiedy to zyskał tytuł księcia Polski. Polityka zagraniczna ówczesnej Europy odbywała się w cieniu sporu o inwestyturę pomiędzy papieżem Grzegorzem VII i niemieckim cesarzem Henrykiem IV. W sporze chodziło o podział władzy w świecie chrześcijańskim, próbowano odpowiedzieć na pytanie czyja władza - cesarza czy papieża, jest ważniejsza. Powodem konfliktu stało się prawo do mianowania biskupów. Grzegorz VII w piśmie Dictatus papae opowiadał się za zwierzchnictwem papiestwa nad władcami świeckimi, możliwością intronizacji i detronizacji władców. Henryk IV zaś dążył do podporządkowania sobie władzy papieskiej. Bolesław II Szczodry wraz z Węgrami i Hiszpanią stanął po stronie papieża. Wiązało się to ze strategiami sojuszniczymi z Węgrami i Rusią i chęcią osłabienia wpływów Cesarstwa Niemieckiego w Europie. Dzięki licznym wyprawom przyczynił się do zdobycia władzy na Węgrzech swojego sojusznika Władysława, z którym sprzymierzył się przeciwko Czechom, a po śmierci Jarosława Mądrego dwukrotnie wpływał na tron Rusi Kijowskiej (pogrążonej w rozbiciu dzielnicowym) w zamian za wsparcie wojskowe przeciwko Cesarstwu. W 1076 roku arcybiskup gnieźnieński Bogumił koronował Bolesława II Szczodrego na króla Polski bez zgody cesarza. Dodatkowo jako zapłata za wsparcie prymatu papiestwa odbudowane zostało arcybiskupstwo w Gnieźnie. Bolesław II Śmiały zachował także zwierzchnictwo nad Pomorzem, skąd czerpał daniny i otrzymał wsparcie militarne.

Spór z biskupem Stanisławem

W 1079 przeciwko silnej władzy królewskiej wystąpili możni, w tym biskup krakowski Stanisław. Stało się to za sprawą powstania ludowego, który wybuchł podczas nieobecności Bolesława II Śmiałego, gdyż przebywał on na wyprawie na Ruś. Wśród rycerstwa królewskiego wybuchł bunt, surowo stłumiony na rozkaz Bolesława II Śmiałego. Według kronikarza Wincentego Kadłubka, biorący udział w antykrólewskim wystąpieniu i spiskujący biskup krakowski Stanisław został skazany na rozczłonkowanie - obcięcie rąk i nóg. Śmierć Stanisława przyczyniła się do zaostrzenia walki możnych przeciwko Bolesławowi II Szczodremu. W efekcie przegranej król w 1079 roku musiał udać się na wygnanie na Węgry. Jego następcą, do czego przyczynili się możnowładcy, został jego młodszy brat Władysław Herman, dotąd rządzący na Mazowszu. W ten sposób korona królów Polski, pieczołowicie utrwalona przez Bolesława II Szczodrego poprzez udział w sporze o inwestyturę, musiała opuścić Polskę. Tytuł króla Polski, bez wpływu na rzeczywistą władzę w kraju, na lata lata będzie w rękach władców Węgier, a następnie Czech. Krucha władza Władysława Hermana, wyniesionego do władzy na skutek buntu, przyczyni się do ostrego konfliktu zakończonego dopiero przez jego syna, Bolesława III Krzywoustego, który wprowadzi w Polsce system senioralny i rozbicie dzielnicowe.

Konflikt z biskupem krakowskim Stanisławem, wyniesionym na ołtarze jako święty, pozostaje tajemniczym epizodem historii dawnej Polski. Jednocześnie stanowi ważny element polskie tradycji historycznej.