Konferencja w Jałcie

Konferencja w Jałcie - drugie spotkanie przywódców trzech mocarstw antyhitlerowskich, czyli prezydenta USA Franklina Delano Roosevelta, premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla i przywódcy ZSRR Józefa Stalina (tzw. wielka trójka). Trwało w dniach 4 - 11 lutego 1945 w pałacu Potockich w Liwadii na Krymie (w pobliżu Jałty). Podjęto wówczas wiele ważnych decyzji, które zdecydowały o losach Europy (w tym Polski) po II wojnie światowej.

Konferencja jałtańska została zdominowana przez sprawy dotyczące powojennej przyszłości Niemiec i kształtu Powszechnej Organizacji Międzynarodowej. Zdecydowano, ze Niemcy zostaną podzielone na cztery strefy okupacyjne: amerykańską, brytyjską, radziecka i jeszcze dodatkowo francuską. Na konferencji w Jałcie uzgodniono także wspólne stanowisko w sprawie demilitaryzacji (zlikwidowanie armii niemieckiej i przemysłu zbrojeniowego Niemiec), denazyfikacji (zdelegalizowanie NSDAP, SS oraz osądzenie zbrodniarzy wojennych), demokratyzacji (wprowadzenie ustroju wielopartyjnego i zapewnienie wolności obywatelom) i dekartelizacji (podział wielkich przedsiębiorstw wspierających zbrojenie Niemiec, postulat nie zrealizowany) Niemiec.

W Jałcie dyskutowano też nad problemem reparacji wojennych (odszkodowań), jakie Niemcy powinny po II wojnie światowej wypłacić państwom koalicji antyhitlerowskiej. Na konferencji zdecydowano o powołaniu specjalnej komisji międzynarodowej z siedzibą w Moskwie, która doprowadziłaby do rozwiązania tej sprawy.

Wielka Trójka podjęła również rozstrzygające decyzje w kwestii Organizacji Narodów Zjednoczonych. Ważnym problemem był tzw. "spór o weto" stałych członków Rady Bezpieczeństwa (Chiny, Francja, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Związek Radziecki). Ostatecznie zdecydowano, że najważniejsze decyzje muszą zapadać jednomyślnie. Kompromisem zakończył się także spór dotyczący praw do członkostwa w ONZ. Członkami organizacji mogły odtąd zostać państwa, które od 1 marca 1945 podpiszą Deklarację Narodów Zjednoczonych i wypowiedzą wojną państwom "Osi".

Podczas konferencji w Jałcie poruszono temat dotyczący koordynacji działań militarnych wojsk anglosaskich i Armii Czerwonej oraz kwestię przystąpienia ZSRR do wojny przeciwko Japonii. Uzgodniono, że Związek Radziecki rozpocznie ofensywę w Japonii w ciągu 2-3 miesięcy po zakończeniu wojny w Europie. W zamian za to mocarstwa zachodnie zgodziły się na zajęcie przez ZSRR Wysp Kurylskich, na zachowanie wpływów radzieckich w tzw. Mongolii Zewnętrznej (Mongolskiej Republice Ludowej), na południowym Sachalinie i w północnej części Korei.

Decyzje w sprawie polskiej

Zdecydowano o powołaniu Polskiego Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej (do tej pory działały dwa rządy: jeden w Londynie, drugi w Warszawie; pierwszy nie był uznawany przez ZSRR, drugi nie był uznawany przez Zachód). W skład tego rządu mieli wchodzić przedstawiciele obu ośrodków władzy. Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej miał za zadanie zorganizować i przeprowadzić wolne, nieskrępowane, powszechne wybory. Ponadto zatwierdzono przebieg granicy Polska - ZSRR wzdłuż linii Curzona z pewnymi odchyleniami (Polska utraciła Kresy Wschodnie ze Lwowem).

Na zakończenie postanowiono powołać konferencje ministrów spraw zagranicznych, mające być stałym organem koordynacyjnym trzech mocarstw.

W czasie trwania konferencji jałtańskiej wielkie mocarstwa podejmowały ważne decyzje, nie pytając mniejszych państw o zdanie. Tym samym wzięły na siebie odpowiedzialność za kształt powojennego świata.

Bibliografia:

- Zblewski Zdzisław, Od Jałty do Poczdamu. Zakończenie wojny w Europie. Kształtowanie się wizji powojennego świata, W: Historia polityczna świata XX wieku 1901-1945, Praca zbiorowa pod red. Marka Bankowicza, Kraków 2004, ISBN 83-233-1852-2, s. 553-555

- http://pl.wikipedia.org/wiki/Konferencja_jałtańska