Wielka rewolucja francuska 1789

Przyczyny wybuchu rewolucji

System sprawowania rządów absolutnych, który ostatecznie ukształtował się w okresie panowania Ludwika XIV (1643 - 1715) w drugiej połowie XVIII w., w okresie rządów Ludwika XVI (1774 - 1792) zaczął budzić coraz większe niezadowolenie społeczne.

Między innymi system sprawowania władzy nie odpowiadał najbogatszej grupie wchodzącej w skład stanu trzeciego tj. burżuazji handlowej i finansowej, do której zaliczali się bankierzy, dzierżawcy poborcy podatków czy bogaci kupcy. Grupa ta nie posiadała żadnego wpływu na podejmowane decyzje zarówno polityczne jak i gospodarcze.

Z czasem grupa ta pod wpływem haseł Oświecenia, zaczęła coraz wyraźniej domagać się zlikwidowania lub ograniczenia nadal obowiązujących przeżytków systemu feudalnego.

Największe niezadowolenie budziły przede wszystkim prawne i ekonomiczne przywileje stanu szlacheckiego i duchownego, które charakteryzowały się min. odrębnym sądownictwem czy wolnością podatkową. Przywileje ekonomiczne tych grup powodowały, iż cały ciężar utrzymania aparatu administracji państwa spoczywał na barkach stanu trzeciego.

Ponadto w latach 70. XVIII w. Francja zaczęła zmagać się z pierwszymi, poważnymi trudnościami gospodarczymi, które zaczęły stopniowo ale systematycznie destabilizować sytuację gospodarczą kraju.

W 1786 r. Francja zawarła z Anglią traktat handlowy, który spowodował obniżkę ceł, w wyniku czego ułatwił on towarom angielskim konkurencję w stosunku do towarów francuskich. W rezultacie podpisanie traktatu, doprowadziło do upadku szeregu działających na terenie Francji manufaktur i wzrostu bezrobocia.

W dekadzie lat 80. rolnictwo francuskie zaczęło zmagać się z szeregiem klęsk: min. pomór bydła, susza. W 1788 r. francuskich rolników nawiedziły zarówno gwałtowne burze, gradobicia jak i zaraza. W rezultacie automatycznie ceny francuskiego wina jak i zbóż poszybowały w górę. Tak fatalna sytuacja gospodarcza, doprowadziła ogromną rzeszę drobnych chłopów i biedotę miejską do permanentnej nędzy, która została pogłębiona przez wyjątkowo surową zimę przełomu 1788/1789 r.

W rezultacie, najubożsi obywatele, za katastrofalną sytuację, zaczęli obwiniać rząd Ludwika XVI. Tym samym stali się łatwym narzędziem w rękach burżuazji, niechętnej królowi i pozostałym dwóm stanom tj. szlacheckiego i duchownego.

Równocześnie wraz z pojawieniem się problemów społeczno - gospodarczych, wypłynął kryzys finansów publicznych. Zadłużenie państwa pojawiło się jeszcze przed objęciem tronu przez Ludwika XVI, ale to za jego czasów osiągnęło największe rozmiary.

Mimo systematycznego podnoszenia obciążeń podatkowych, na które skazany był tylko stan trzeci, nie udawało się pomniejszyć długu skarbu królewskiego. W dodatku, na skraj bankructwa, Francję doprowadziły ogromne sumy jakie szły na utrzymanie wystawnego dworu, dyplomację oraz armię i flotę wojenną. W dodatku dużym obciążeniem finansowym dla państwa były prowadzone przez Francję działania wojenne min. wojna siedmioletnia (1756 - 1763).

W obliczu narastającego kryzysu, Ludwik XVI podjął decyzję o zwołaniu w 1787 r. tzw. Zgromadzenia Notablów. Zebrane zgromadzenie szlachty i duchowieństwa odmówiło nałożenia nowych podatków. W rezultacie Ludwik XVI w obliczu narastającej fali krytyki, coraz powszechniejszego niezadowolenia, zdecydował się na zwołanie nie zwoływanych od 1614 r. Stanów Generalnych. Wybory do Stanów Generalnych przebiegały w napiętej atmosferze politycznej. Właśnie wtedy szerokie dyskusje wywołała broszura Emanuela Sieyesa pt. "Co to jest stan trzeci". W dodatku deputowani do Zgromadzenia otrzymywali od swoich wyborców tzw. zeszyty skarg, w których powszechnie domagano się ograniczenia władzy królewskiej, sprawiedliwych podatków, skasowania cenzury, wolności słowa.

Pierwsze zmiany

Nadejściem kresu istnienia monarchii absolutnej we Francji stało się uroczyste otwarcie 5 maja 1789 r. w Wersalu Stanów Generalnych. Już na wstępie stan trzeci, który posiadał podwojoną reprezentację, przedstawił propozycję obrad połączonych stanów oraz indywidualnego głosowania. Wysuwane żądania zostały natychmiast odrzucone przez stan szlachecki, mimo to na posiedzenia stanu trzeciego zaczęło przychodzić część niższych duchownych. W tej sytuacji E. Sieyes przedłożył wniosek pod głosowanie, na mocy którego stan trzeci 17 czerwca 1789 r. ogłosił się Zgromadzeniem Narodowym. Ludwik XVI nie uznał tej decyzji i postanowił zamknąć salę obrad stanu trzeciego tłumacząc się potrzebą natychmiastowego remontu sali obrad. Decyzja ta nie wpłynęła zasadniczo na przebieg kolejnych wydarzeń.

W obliczu narastającego przesilenia politycznego do Zgromadzenia Narodowego przystąpiła część szlachty i duchowieństwa. W rezultacie 9 lipca 1789 r. Zgromadzenie Narodowe przekształciło się w Narodowe Zgromadzenie Ustawodawcze tj. Konstytuantę. Nowy twór polityczny podjął decyzję, iż Konstytuanta do czasu uchwalenia nowej konstytucji nie może zostać rozwiązana oraz nie może rozwiązać się sama.

Równocześnie po Paryżu zaczęły krążyć informacje, według których Ludwik XVI przy pomocy wojska, planuje przywrócenie dawnego porządku politycznego i społecznego. W tej sytuacji mieszkańcy Paryża wystąpili zbrojnie w obronie uformowanej kilka dni wcześniej Konstytuanty. Momentem szczytowym tych wystąpień stał się 14 lipca 1789 r. kiedy to tłumy mieszkańców po krótkiej walce zdobyły Bastylię. Fakt ten stał się symbolicznym zakończeniem absolutyzmu królewskiego we Francji a zarazem początkiem rewolucji . W celu zapewnienia ładu i spokoju na ulicach miasta, zostały powołane nowe władze miasta oraz utworzono Gwardię Narodową, na której czele stanął M. J. de La Fayette.

Wydarzenia w stolicy odbiły się szerokim echem w całym kraju i spowodowały całą serię podobnych wydarzeń. Chłopi zaczęli odmawiać wypełniania dotychczasowych powinności feudalnych, zaczęli napadać na majątki szlacheckie oraz siedziby duchowieństwa, niszcząc przy okazji wszelkie zapisy i zobowiązania prawne. Wydarzenia mające miejsce na wsi zostały następnie nazwane okresem "wielkiej trwogi". Ponadto zaniepokoiły samą Konstytuantę, która z 4 na 5 sierpnia 1789 r. podjęła decyzję o zniesieniu szlacheckich przywileji, poddaństwa osobistego, pańszczyzny, monopoli dworskich, sądownictwa patrymonialnego. Te i inne decyzje rozpoczęły okres likwidacji wielkiej własności ziemskiej. Wszystkie zmiany były traktowane przez chłopów jako wielkie dobrodziejstwo. W ten sposób zaczęli popierać w pierwszym okresie rewolucji idee rewolucyjne.

26 sierpnia 1789 r. Konstytuanta uchwaliła Deklarację praw człowieka i obywatela. W ten sposób zamknięto etap rewolucji, który określał zasady nowego ładu w rewolucyjnej Francji.

Projekt Deklaracji został opracowany przez La Fayette'a. Całość została pomyślana jako wstęp do przyszłej konstytucji. Przyjęty tekst za naturalne i niezbywalne prawa człowieka uznawał: wolność, własność, braterstwo, walkę z uciskiem. Ponadto formułowała ona zasadę suwerenności narodu: prawo, instytucje władzy państwowej, które miały być wyrazem woli narodu a nie monarchy. Ponadto głosiła równość wobec prawa, wolność słowa, prasy, tolerancję religijną.

Obok Deklaracji, Konstytuanta przeprowadziła szereg innych reform min. dokonano nowego podziału administracyjnego - podział na prowincję zastąpiono utworzeniem 83 departamentów, zniesiono ustrój cechowy, ostatecznie zniesiono podział społeczeństwa na stany, wprowadzono jednolity system miar i wag, zlikwidowano cła wewnętrzne. Dokonano także zmian w sądownictwie min. wprowadzono równe dla wszystkich sądy powszechne oraz odrębne instancje sądowe dla spraw cywilnych i karnych.