Wiosna Ludów w Europie

Ogół wydarzeń o charakterze rewolucyjnym, jakie miały miejsce w Europie w latach 1848 - 1849 została nazwana Wiosną Ludów. Pojęcie to obejmuje zrywy, rewolucje, powstania i wszelkie inne niepokoje społeczne, jakie przetoczyły się w wymienionym okresie przez niemal wszystkie państwa Europy. Swym zasięgiem Wiosna Ludów nie objęła tylko Wielkiej Brytanii i Rosji wydarzenia w Hiszpanii i Portugalii miały wyraźnie mniejsze znaczenie, niż w innych krajach. Wiosna Ludów była rewolucją o charakterze ogólnoeuropejskim także dlatego, że powstańcom we wszystkich państwach przyświecały podobne idee. Szereg działaczy rewolucyjnych było aktywnych w więcej, niż jednym państwie - na przykład Polacy działali na terenie zaborów Polski, walczyli o niepodległość Węgier i zjednoczenie Włoch.

Przyczyny i postulaty Wiosny Ludów

Wiosna Ludów była odpowiedzią na konserwatywny porządek polityczny i społeczny ukształtowany na Kongresie Wiedeńskim. Wystąpienia miały charakter obywatelski, narodowy i społeczny. Źródeł Wiosny Ludów należy doszukiwać się w postępującej industrializacji i wiążących się z nią przemianach społecznych, takich jak wzrost znaczenia proletariatu, czyli klasy robotników najemnych. Dodatkowo, w okresie 1846-48 przez Europę przelała się fala nieurodzaju ("zaraza" ziemniaczana, złe plony zboża) i głodu. Chłopi domagali się nadania im ziemi na własność i zniesienia archaicznego prawa pańszczyzny, mieszkańcy miast - godnych warunków życia i pracy, bogatsi mieszczanie - rozszerzenia swobód obywatelskich. Po latach rządów autorytarnych oczekiwano demokratyzacji i dostępu do prawa głosu, poprzez na przykład zniesienie cenzusów majątkowych. Uczestnicy Wiosny Ludów przeciwstawiali obowiązującemu porządkowi dynastycznemu ideę państwa narodowego (władza dla ludu a nie monarchów). Wiązało się to ze wzrostem świadomości narodowej i rozwojem literatury w językach narodowych. Stawiano postulaty dotyczące autonomii lub niepodległości obszarów wcześniej wchodzących w skład wielkich europejskich imperiów.

Wiosna Ludów we Francji

We Francji od 1830 roku obowiązywał ustrój monarchii konstytucyjnej, ustanowiony podczas tzw. trzech dni chwały. Jednakże zapoczątkowane wtedy reformy nie zostały dokończone, nastroje rewolucyjne były obecne głównie wśród proletariatu. Robotnicy najemni zdominowali liczebnie miasta, jednocześnie żyli na skraju nędzy. Ich masowe protesty w lutym 1848 zostały krwawo stłumione przez wojsko, co doprowadziło do wielodniowych walk ulicznych w Paryżu. Ostatecznie król Ludwik Filip abdykował, powołano Rząd Tymczasowy, który ogłosił we Francji Drugą Republikę. Nowa władza zniosła cenzurę, zalegalizowała zgromadzenia, ograniczyła czas pracy do 10 godzin dziennie w Paryżu i 11 na prowincji uruchomiono roboty publiczne i pomoc dla bezrobotnych. Niemniej, władze Drugiej Republiki już w czerwcu 1848 roku utraciły zaufanie robotników i doszło do kolejnego powstania proletariatu, znów krwawo stłumionego przez wojsko. Nastroje rozczarowania wykorzystał Ludwik Bonaparte, bratanek Napoleona, kandydat na prezydenta Drugiej Republiki, ostatecznie wybrany na ten urząd głosami chłopów i bogatszych mieszkańców miast. Wbrew ideom Wiosny Ludów Ludwik Bonaparte konsekwentnie przywracał ustrój autorytarny, by w 1851 roku ogłosić się cesarzem Napoleonem III.

Wiosna Ludów w państwach niemieckich

Na terenie państw niemieckich największy zasięg miały wydarzenia rewolucyjne w Badenii i w Berlinie. Podobnie jak we Francji, domagano się szeregu praw obywatelskich i socjalnych a także uwolnienia więźniów politycznych. Powstańcy dążyli do <b>zjednoczenia Niemiec</b>jako monarchii konstytucyjnej pod przewodnictwem Prus. Ostatecznie w maju powołano ogólnoniemiecki Parlament, zwany Frankfurckim. Jednakże król pruski Fryderyk Wilhelm IV odrzucił złożoną przez Parlament Frankfurcki propozycję objęcia korony niemieckiej uważając, że nie może jej przyjąć od ludu, tylko od innych władców niemieckich. Parlament został rozpędzony przez wojsko, na pewien czas upadła idea zjednoczonych Niemiec, wzrosło znaczenie Prus, ale zachowano cześć dorobku socjalnego i społecznego Wiosny Ludów, w tym prawa nadane chłopom.

W Wiedniu powstańcy domagali się ustąpienia kanclerza <b>Klemensa von Metternicha</b>, twórcy ładu międzynarodowego po Kongresie Wiedeńskim. Ostatecznie Metternich musiał udać się na emigrację do Wielkiej Brytanii, ustąpił też cesarz Ferdynand I, tron Habsburgów przejął Franciszek Józef, który panował aż do 1916 roku. Cesarstwo Austriackie stało się monarchią konstytucyjną, ustanowiono powszechne prawo głosu, <b>uwłaszczono chłopów</b>.

Austria poza sprawami wewnętrznymi musiała zmierzyć się też z żądaniami niepodległości i autonomii krajów, które należały do monarchii Habsburgów. Autonomii domagały się Chorwacja, Galicja (czyli polski zabór austriacki), Czechy, niepodległości chciały należące do Austrii północne prowincje włoskie i Węgry.

Wiosna Ludów na Węgrzech - Powstanie Węgierskie

Na Węgrzech w marcu 1848 doszło do narodowego powstania pod wodzą Lajosa Kossutha. Domagano się równości wszystkich wobec prawa, niezależnego od Wiednia rządu, Gwardii Narodowej, zniesienia cenzury, pańszczyzny. Początkowo Wiedeń zgodził się na węgierski sejm, lecz gdy ten ogłosił zdetronizowanie Habsburgów, nowy cesarz Franciszek Józef, gdy tylko opanował rewolucję w Austrii, skierował wojska przeciwko powstaniu węgierskiemu. Wezwał na pomoc 200 tysięczne rosyjskie wojsko generała Iwana Paskiewicza. Powstańcy ostatecznie ponieśli klęskę latem 1849. Nastąpił okres represji ze strony Wiednia i germanizacji Węgier, jednakże rozbudziła się węgierska świadomość narodowa. Z drugiej strony, sami Węgrzy odrzucali aspiracje narodowe Rumunów, Chorwatów i Serbów, też pozbawionych własnego państwa i pod panowaniem Austrii.

Wiosna Ludów a idea zjednoczenia Włoch

Podobnie jak w Niemczech, tendencje zjednoczeniowe miały miejsce też w państwach włoskich. Pod wpływem zamieszek monarchię konstytucyjną wprowadzono w Królestwie Sardynii oraz Królestwie Obojga Sycylii (obejmowało Sycylię i Półwysep Apeniński po Neapol). Znaczna część Włoch znajdowała się pod wpływem Cesarstwa Austriackiego, na zjednoczenie Włoch nie zgadzał się też papież władający Państwem Kościelnym. Wybuchło ogólnowłoskie powstanie pod wodzą Giuseppe Mazziniego i Giuseppe Garibaldiego wspierane przez króla Karola Alberta, władcę północnowłoskiego Królestwa Sabaudii (Piemontu). Jednakże Austria, wygrywając bitwę pod Novarą, zachowała kontrolę nad północnymi Włochami, papieżowi wsparcia udzielił nowy władca Francji Ludwik Bonaparte. Idea zjednoczenia Włoch przetrwała i powróciła po latach.

Wiosna Ludów w zaborach Polski

Wiosna Ludów swym zasięgiem objęła jedynie zabory pruski i austriacki. Wbrew planom nie doszło do skutku powstanie ogólnopolskie.

Na wieść o powstaniu w Berlinie w marcu 1848 powołano w Poznaniu Komitet Narodowy z Ludwikiem Mierosławskim i Karolem Libeltem na czele. Komitet ogłosił niezależność od Prus i powołał wojsko (kosynierzy). Pomimo ugody z rządem Prus ostatecznie doszło do walk i siłowego rozgromienia powstania w Wielkopolsce.

W zaborze austriackim powołano krakowski Komitet Narodowy współpracujący z powstańcami z Wielkopolski. Silną inspiracją było też powstanie węgierskie, w którym masowo brali udział Polacy. Do walk doszło w Krakowie i we Lwowie. Jednakże władzom austriackim udało się ostudzić nastroje rewolucyjne - nadano prawa chłopom i doprowadzono do skłócenia ich z przedstawicielami dawnej szlachty i Ukraińcami na wschodzie Galicji. W tej sytuacji wojsko austriackie bez większego wysiłku rozgromiło wszelkie ogniska rewolucji.

Skutkiem Wiosny Ludów dla Polaków było przede wszystkim pełne uwłaszczenie chłopów - zniesienie pańszczyzny w zaborze pruskim i austriackim co radykalnie zmieniło stosunki społeczne. Mieszkańcy Galicji mogli w pełni korzystać z wielu swobód obywatelskich nadanych przez cesarza Franciszka Józefa, między innymi Polacy, w tym polscy chłopi, mogli brać udział na równych prawach w wyborach do parlamentu w Wiedniu. Polska idea walki narodowowyzwoleńczej, poprzez wpisanie się w ogólnoeuropejską ideę rewolucyjną Wiosny Ludów, zyskała na znaczeniu i poważaniu polityków Europy. Wśród Polaków wzrosła świadomość własnej kultury, języka i tożsamości.

Polacy w wydarzeniach Wiosny Ludów w Europie

Polacy brali udział w wydarzeniach Wiosny Ludów nie tylko na ziemiach polskich. Ludwik Mierosławski był jednym z więźniów politycznych, których uwolnienia domagano się w Niemczech, potem brał też udział w walkach na Sycylii. Jednym z dowódców Powstania Węgierskiego był generał Józef Bem, przyczynił się on między innymi do opanowania przez powstańców całego Siedmiogrodu, jednego z większych regionów ówczesnych Węgier. Generał Józef Wysocki i jego korpus brali udział w walkach o stolicę Węgier - Budę. Wojciech Chrzanowski dowodził wojskami Piemontu, opowiadającego się za zjednoczeniem Włoch, w przegranej bitwie pod Novarą. Adam Mickiewicz organizował Legion Polski w Rzymie.

Skutki Wiosny Ludów

Wydarzenia Wiosny Ludów trwale naruszyły konstrukcją europejskiego ładu określonego na Kongresie Wiedeńskim, strzeżonego przez Święte Przymierze. Ujawniły się zmiany społeczne wynikające z postępującej industrializacji - na znaczeniu zyskali robotnicy - proletariat, domagający się praw pracowniczych, bogatsi mieszkańcy miast - burżuazja, domagający się praw politycznych. Poza Rosją ostatecznie zniknęła pańszczyzna i uwłaszczono chłopów. W wielu krajach ustanowiono rządy konstytucyjne i rozszerzono swobody obywatelskie, choć w niektórych - jak we Francji - powróciły idee autorytarne. Na stałe do europejskiej polityki wpisał się problem aspiracji narodowych (Polacy, Węgrzy, Czesi, Chorwaci, Serbowie itd) czy tendencji zjednoczeniowych (Włochy, Niemcy).