Odsiecz Wiednia 1683 r.

Sytuacja polityczna w Europie przed odsieczą wiedeńską

Druga połowa XVII wieku w Europie to czas zmian układu sił. Swoje znaczenie tracą dawne potęgi takie jak miasta włoskie, Rzeczpospolita, Hiszpania. Hegemonię na kontynencie zyskuje Francja, która drogą wojen i dobrowolnych przyłączeń powiększa swe terytorium. Sojusznikami Ludwika XIV są w omawianym okresie Turcja, Szwecja, Anglia, a także Rzeczpospolita. To z finansową pomocą Francji, król Jan III Sobieski próbował realizować swą politykę zagraniczną.

W obawie przed dominacją Ludwika XIV, w 1674 r. zawiązuje się koalicja antyfrancuska na czele z Austrią, w skład której wchodzi Hiszpania, Holandia, Dania.

Imperium Osmańskie przezywa swój rozkwit. Stale zagraża Europie Zachodniej i ma ambicje dalszych podbojów. Turcy mieli za sobą już długą listę zwycięstw nad państwami europejskimi. Kolejno wymienić tu należy bitwy pod Nikopolis 1396, Warną 1444, Mohaczem 1526, zdobycie Konstantynopola 1453, Belgradu 1521, Rodos 1522. Zwycięstwa te utwierdzały Turków w mniemaniu o ich mocarstwowej pozycji.

Imperium Osmańskie w okresie swojej świetności militarnie dorównywało Europie. Dodatkowo turecka administracja umożliwiała zaopatrzenie wielotysięcznej armii, dlatego też można było podejmować decyzje o wielkich wyprawach wojennych.

W Królestwie Węgierskim trwało powstanie przeciwko panowaniu Habsburgów, którzy zawiesili prawa Królestwa i próbowali wprowadzić rządy osobiste. Powstańcy, na czele których stanął Emeryk Thököly zajęli Górne Węgry. Emeryka Thököly ogłoszono królem zajętej prowincji. Został on lennikiem sułtana na pomoc którego liczył. W taki oto sposób zetknęły się granice Imperium Osmańskiego i Rzeczpospolitej.

Geneza odsieczy wiedeńskiej

Rzeczpospolita miała za sobą już długoletnie zmagania wojenne z Turcją. Należy tu choćby wymienić ostatnie kampanie z lat 1674, 1675, 1676. Dowiodły one, ze Turcji nie da się zwyciężyć walcząc samotnie bez koalicjantów. Sytuacja na południowych rubieżach nie była korzystna dla Polski. Co więcej poselstwo polskie wysalane do Stambułu w 1677 r. w celu uzyskania trwałego pokoju, prowadzone przez wojewodę chełmińskiego Jana Gnińskiego nie uzyskało żadnych ustępstw ze strony Turcji i po długich miesiącach pobytu powróciło zaledwie z potwierdzeniem traktatu w Żurawnie (na mocy którego Rzeczpospolita odzyskała część prawobrzeżnej Ukrainy z Białą Cerkwią i Pawłoczą, nie płaciła już rocznego haraczu, natomiast Podole pozostawało w rekach tureckich). Poseł Gniński nie mógł zbyt wiele zdziałać w stolicy Turcji, ponieważ prym wiodła tam partia wojenna z Kara Mustafa na czele.

W tej sytuacji król polski porzucił tak zwany "wariant północny" w swej polityce zagranicznej zakładający sojusz z Francją przeciw Brandenburgii, rozejm z Turcja, sojusz ze Szwecją przewidujący wspólne uderzenie na Prusy Książęce. Postanowił rozpocząć przygotowania do wojny z Turcją.

Wobec niebezpieczeństwa tureckiego, król Jan III Sobieski stal się dla cesarza Leopolda I Habsburga cennym sojusznikiem. Dla Rzeczpospolitej natomiast najistotniejsze było odsuniecie Turków od naszych granic i odzyskanie utraconych ziem. W celu realizacji antytureckiego sojuszu z Habsburgami, Jan III Sobieski zwołał sejm na 27 I 1683 r. Chodziło o podjecie uchwał ratyfikujących sojusz, rozpoczęcie wojny z Turcją, uchwalenie podatków na wojsko. Na drodze królowi w kraju stało jednak stronnictwo profrancuskie, przeciwne sojuszowi z Habsburgami. Francja w tym czasie pozostawała w sojuszu z Turcją.

Sam Sobieski żonaty był z francuską damą dworu Marią Kazimierą d ?Arquien. W Rzeczpospolitej zaś stronnikami króla Francji byli Stanisław Jabłonowski, Hieronim Lubomirski, Sapiehowie na Litwie. Jan III postanowił więc rozbić te stronnictwo rozdając jego przywódcom wakujące wysokie urzędy w Polsce. I tak Stanisław Jabłonowski został hetmanem wielkim koronnym, Hieronim Lubomirski marszałkiem koronnym, na Litwie Benedykt Sapieha został podskarbim wielkim a Kazimierz Jan Sapieha hetmanem wielkim. Polskę musiał też opuścić ambasador francuski Franciszek Vitry de l ?Hopital.

Podczas sejmu został zawarty sojusz pomiędzy Rzeczpospolitą a cesarzem Leopoldem podpisany 1 IV 1683 r. (z datą 31 III z powodu prima aprilis). Warunki sojuszu:

-Cesarz zrzekał się pretensji do tronu polskiego, oraz długów finansowych jakie Rzeczpospolita miała w stosunku do Habsburgów z czasów potopu szwedzkiego

-żadna ze stron nie zawrze odrębnego pokoju z Turcją

-Rzeczpospolita zobowiązała się wystawić 40 tys. wojsko

-w razie zagrożenia stolicy jednej ze stron, armia drugiego sojusznika miała wyruszyć z pomocą

-obie strony miały szukać dalszych sojuszników przeciwko Turcji Osmańskiej

-w Rzeczpospolitej umożliwiono zaciąg żołnierzy przez cesarza wsparty kwotą 1 200 000 złotych polskich.

Tak więc u genezy udziału Rzeczpospolitej w odsieczy Wiednia leżało przeorientowanie polityki zagranicznej czyli porzucenie "wariantu północnego" i sojuszu z Francją na rzecz aliansu z Habsburgami i wojny z Turcją.