Chrzest Polski Mieszka I

Wierzenia Słowian

Słowianie, zaliczani do ludów indoeuropejskich, przybyli na tereny wokół dorzeczy Wisły, Warty i Sanu ok. II roku n.e. W X wieku plemiona polskie rozciągały się od Bałtyku po Karpaty, a granice między nimi stanowiły naturalne przeszkody geograficzne, jak rzeki czy puszcze. W tamtym okresie wyróżniamy następujące plemiona polskie: Wiślanie i Mazowszanie nad Wisłą, Polanie nad Wartą, Pomorzanie nad Bałtykiem oraz plemiona śląskie nad Odrą.

Wiarą Słowian, aż do rozpoczęcia pierwszych misji chrystianizacyjnych w X wieku, pozostawało pogaństwo. W trakcie wędrówek ludów najważniejszą rolę odgrywały bóstwa plemienne, czczone tylko przez określone plemię. Osadnictwo i przemieszanie się plemion zaskutkowało synkretyzmem (łączeniem) bóstw opiekuńczych. W ten sposób powstali bogowie o kilku obliczach np. Światowid czy Trygłów.

Osią słowiańskich wierzeń był kult natury i jej bóstw, którym oddawano cześć poprzez składanie ofiar w świętych miejscach, takich jak gaje czy wzgórza. Pierwsze świątynie i posągi bóstw datuje się dopiero na X-XI wiek. W panteonie słowiańskich wierzeń naczelne miejsce przypadło bogowi błyskawic - Perunowi, uznawanemu za władcę świata. Wierzono też w istnienie licznych pomniejszych bóstw przyrody związanych z konkretnym miejscem, np. rusałki w jeziorze.

W religii pogańskiej znaczną władzę posiadali w swym ręku reprezentanci warstwy kapłańskiej. Wedle jednej z hipotez, nie chcąc utracić swych wpływów w plemiennych społecznościach, byli przeciwni tendencjom zjednoczeniowym. Dlatego uważa się, że jednym z prawdopodobnych powodów przyjęcia chrześcijaństwa przez Mieszka I była chęć pozbycia się "starej" warstwy kapłanów utrudniających wysiłki centralizacyjne.

Chrzest Polski - przebieg

Mieszko I przez cały okres swych rządów dał się poznać jako władca dążący do niezależności politycznej. A przede wszystkim uniknąć chciał bezpośredniego uzależnienia od Cesarstwa Niemieckiego.

Ówczesny cesarz niemiecki - Otton I przejawiał tendencje uniwersalistyczne i postawił sobie za cel podporządkowanie sobie plemion słowiańskich. Miało się to dokonać poprzez chrystianizację Polski za pośrednictwem duchowieństwa niemieckiego, które utworzyło swoje placówki misyjne na pograniczu niemiecko-słowiańskim. Jednakże Mieszko I chciał uniknąć zależności od Niemiec i szukał sprzymierzeńca w Czechach.

Przymierze polsko-czeskie zostało przypieczętowane w roku 965 małżeństwem Mieszka I z księżniczką Dobrawą z czeskiej dynastii Przemyślidów. Według przekazu Galla Anonima, Dobrawa uzależniła kwestię zamążpójścia od porzucenia przez Mieszka I kultywowanego przez władców pogańskich zwyczaju posiadania wielu żon (Mieszko I miał ich siedem). Krótko po zaślubinach, w roku 966 książę Mieszko I przyjął chrzest za pośrednictwem czeskim. Niestety z braku źródeł historycznych nie wiadomo, w jakim miejscu odbyła się ta uroczystość. Najpierw ochrzcił się sam książę i jego dwór, a misje chrystianizacyjne wśród społeczeństwa trwały jeszcze kilka stuleci.

Przeprowadzanie chrystianizacji kraju z pewnością nie było zadaniem łatwym i przypuszcza się, że napotykało na znaczny opór społeczny, także w formie buntów ludowych. Szczególnie silne ogniska oporu znajdowały się na wsiach, gdzie najdłużej kultywowano stare obrządki i gdzie wpływy pogańskich kapłanów były najmocniejsze.

W konsekwencji chrztu Polski, w roku 968 w Gnieźnie zostało utworzone pierwsze polskie biskupstwo misyjne podległe bezpośrednio papieżowi, a wedle relacji niemieckiego kronikarza Thietmara pierwszymi biskupami zostali Jordan i Unger. Dynamicznie od czasu chrztu Polski rozwija się budownictwo sakralne na okres władzy Mieszka I przypada m.in. wzniesienie gnieźnieńskiej bazyliki Najświętszej Marii Panny.

Chrzest Polski - znaczenie

Przyjęcie przez Mieszka I chrztu za pośrednictwem Czech miało niezwykle istotne znaczenie. Z jednej strony wprowadziło Polskę do społeczności chrześcijańskiej i podniosło prestiż Mieszka I na arenie europejskiej, a jednocześnie uchroniło Słowian przed przymusową chrystianizacją ze strony Niemiec i wzmocniło pozycję Mieszka I w stosunkach z niemieckim cesarzem.

Ponadto zaszczepienie na polskim gruncie kościelnych wzorów organizacyjnych, w tym szczególnie ważnego w administracji i dyplomacji piśmiennictwa i form kancelaryjnych, przyczyniło się do wzmocnienia powstającego organizmu państwowego. Duchowni umiejący czytać i pisać przysłużyli się także do rozwoju edukacji i kultury.

Niedługo przed śmiercią, Mieszko I wydał w roku 990 dokument zwany Dagome iudex, w którym oddał Polskę pod opiekę papieżowi. Dokument Dagome iudex zawierał opis granic państwa Mieszka I, zgodnie z którym do Polski należały Wielkopolska, Kujawy, Mazowsze, Śląsk i Pomorze. W tym okresie książę Mieszko I zaczął opłacać świętopietrze - daninę na rzecz papieża. Działania te przyczyniły się do zacieśnienia związków z chrześcijańską wspólnotą.

Przyjęcie przez Mieszka I religii chrześcijańskiej było na ówczesne czasy ogromnym wyzwaniem politycznym i zaświadcza o mądrości, charyzmie i dalekowzroczności planów piastowskiego księcia, który miejsce Polski widział wśród państw europejskiej wspólnoty.