Agresja hitlerowskich Niemiec na Polskę

Kampania wrześniowa (kampania polska, wojna obronna Polski) - trwająca od 1 września do 6 października 1939 roku obrona Polski przed agresją ze strony Niemiec i Związku Radzieckiego (od 17 września). Była to pierwsza kampania II wojny światowej.

Tło polityczne agresji niemieckiej

Przez cały okres międzywojenny Niemcy dążyły do rewizji traktatu wersalskiego, który uważały za krzywdzący. Po anschulssie (przyłączeniu) Austrii (marzec 1938) i pogranicznych terenów Czechosłowacji (wrzesień 1938) uwaga przywódców hitlerowskich zwróciła się ku Polsce. W końcu 1938 roku Niemcy zażądały zgody na aneksję Gdańska oraz eksterytorialną autostradę i linię kolejową do Prus Wschodnich. Żądaniom tym towarzyszyły roszczenia do Pomorza, Wielkopolski i Górnego Śląska.

Zajęcie przez III Rzeszę reszty Czech oraz aneksja Kłajpedy (marzec 1939), skłoniły Wielką Brytanię i Francję do rezygnacji z dotychczasowej polityki ustępstw (appeasement). 31 marca 1939 r. rząd Wielkiej Brytanii zagwarantował nienaruszalność terytorialną Polski. W następnym tygodniu Polska i Wielka Brytania podpisały układ gwarancyjny, zaś Francja potwierdziła swe zobowiązania wynikające z umowy sojuszniczej z 1921 r.

Pomimo prowadzenia z Wielką Brytanią i Francją rozmów w sprawie współpracy wojskowej przeciwko Niemcom, rząd Związku Radzieckiego postanowił wkroczyć samemu na drogę ekspansji. 23 sierpnia 1939 roku Niemcy i Związek Radziecki zawarły pakt o nieagresji do którego dołączony był tajny protokół o podziale stref wpływów w Europie Środkowej. Układ ten przeszedł do historii jako pakt Ribbentrop-Mołotow, od nazwisk podpisujących go ministrów spraw zagranicznych obu krajów.

Pierwotnie najazd na Polskę zaplanowano na 26 sierpnia, jednak zawarcie 25 sierpnia polsko-brytyjskiego układu sojuszniczego spowodowało jego przesunięcie do 1 września.

Siły Niemiec i Polski

Niemiecki plan kampanii wrześniowej wojny zakładały pokonanie przeciwnika za pomocą skoncentrowanych uderzeń wojsk pancernych wspartych lotnictwem (tzw. "Blitzkrieg" - wojna błyskawiczna). Do udziału w kampanii wrześniowej niemieckie siły zbrojne (Wehrmacht) przeznaczyły łącznie 1,85 miliona żołnierzy, 2800 czołgów oraz 10000 dział i moździerzy. Siły te rozdzielono pomiędzy dwie Grupy Armii. Grupa Armii Północ nacierała z Prus Wschodnich (3 Armia) i Pomorza (4 Armia), zaś Grupa Armi Południe z terenu Dolnego Śląska (8 i 10 Armia) oraz Górnego Śląska i Słowacji (14 Armia). Główne uderzenie miała wykonać 10 Armia w kierunku Warszawy, zaś Armie 3 i 14 miały wykonać szeroki manewr okrążający na wschód od Wisły. Ponadto niemieckie lotnictwo (Luftwaffe) do działań przeciwko Polsce wyznaczyło 2000 samolotów, marynarka wojenna (Kriegsmarine) 2 pancerniki, 9 niszczycieli i znaczną ilość mniejszych jednostek.

Polskie plany wojenne zakładały powołanie pod broń 1,35 miliona żołnierzy, jednak wskutek nacisków Wielkiej Brytanii i Francji opóźniono ogłoszenie mobilizacji i ostatecznie osiągnięto liczebność wojska w granicach 1 miliona żołnierzy, 4300 dział, 870 czołgów i samochodów pancernych oraz około 500 samolotów. Siły te zostały rozdzielone pomiędzy 7 Armii ("Modlin", "Pomorze", "Poznań", "Łódź", "Kraków", "Prusy"), 1 Samodzielną Grupę Operacyjną ("Narew") i 3 zgrupowania Odwodu Naczelnego Wodza (którym był marszałek Edward Rydz-Śmigły). Ponadto rejonu Gdyni i Helu broniły oddziały Lądowej Obrony Wybrzeża, zaś granicy ze Związkiem Radzieckim strzegł Korpus Ochrony Pogranicza.

Agresja niemiecka na Polskę

Bezpośrednim pretekstem do uderzenia na Polskę była dokonana 31 sierpnia 1939 roku tzw. prowokacja gliwcka. Polegała ona na upozorowaniu polskiego ataku na niemiecką radiostację w Gliwicach. Miało to sugerować polską odpowiedzialność za wybuch wojny.

Kampania wrześniowa rozpoczęła się 1 września 1939 roku o godzinie 4:45. O tej porze pancernik "Schleswig-Holstein" rozpoczął ostrzał polskiej placówki na Westerplatte w Gdańsku. W tym samym czasie wojska niemieckie przekroczyły granicę Polski, zaś lotnictwo podjęło naloty na cele wojskowe i polskie miasta. Ponadto w rejonach zamieszkanych przez mniejszość niemiecką dochodziło do licznych aktów sabotażu, zwłaszcza na Śląsku i w Bydgoszczy (gdzie największe nasilenie osiągnęły 3 września).

Kilka godzin po wybuchu wojny Wielka Brytania i Francja wystosowały pod adresem Niemiec ultimatum nakazujące przerwanie działań przeciwko Polsce i wycofanie wojsk z zajętego terytorium. Wobec odrzucenia ultimatum, 3 września Wielka Brytania, a następnie Francja wypowiedziały wojnę Niemcom.

Przebieg kampanii wrześniowej do momentu agresji radzieckiej

Przewaga Niemców, zwłaszcza w uzbrojeniu, spowodowała, że oddziały polskie, pomimo stawiania twardego oporu, były systematycznie wypierane z zajmowanych pozycji.

Ciężkie walki toczyły się w Gdańsku, gdzie aż do 7 września broniła się załoga Westerplatte. 3 września w rejonie Grudziądza połączyły się wojska niemieckie nacierające z Prus Wschodnich i Pomorza, odcinając rejon wybrzeża od reszty kraju. 4 września naczelne władze Rzeczypospolitej Polskiej rozpoczęły ewakuację w kierunku Brześcia a następnie Lublina. Również na wschód kierowały się masy uchodźców, często uniemożliwiając przemieszczanie się wojsk zmierzających na front.

Od 7 do 10 września trwała bohaterska obrona Wizny, gdzie 720 żołnierzy polskich powstrzymywało wielokrotnie silniejszego przeciwnika. 8 września niemieckie wojska dotarły pod Warszawę. Na południu Polski wojska hitlerowskie osiągnęły San.

W nocy z 9 na 10 września rozpoczęła się bitwa nad Bzurą. Była to największa bitwa kampanii wrześniowej. W jej toku wycofujące się z zachodnich terenów Polski Armie "Pomorze" i "Poznań" wykonały uderzenie na skrzydło niemieckiej 8 Armii. Celem wojsk polskich było otwarcie sobie drogi do oblężonej Warszawy. Atak całkowicie zaskoczył Niemców, którzy zmuszeni zostali do ściągnięcia odwodów w rejon Łowicza. Ostatecznie bitwa nad Bzurą zakończyła się w dniach 15-22 września okrążeniem i rozbiciem większości sił polskich w rejonie Puszczy Kampinoskiej.

Przebieg kampanii wrześniowej po 17 września 1939

W dniu 17 września 1939 roku na wschodnie tereny Rzeczypospolitej Polskiej wkroczyły jednostki Armii Czerwonej. Tego samego dnia prezydent Ignacy Mościcki wraz z rządem, a także marszałek Edward Rydz-Śmigły, przekroczyli granicę Rumunii, gdzie zostali internowani.