I i II rozbiór Polski

Droga do pierwszego rozbioru

Pierwszy rozbiór Polski poprzedził sejm konwokacyjny i elekcyjny w 1764 roku, które odbyły się pod protektoratem carycy Katarzyny II. W następstwie przeprowadzone zostały reformy administracyjne (powołano komisje wojskowe i skarbowe, uchwalono nowy regulamin obrad sejmowych, ustanowiono cło generalne ) , królem Rzeczypospolitej został kandydat Katarzyny II - Stanisław August Poniatowski.

W II połowie XVIII wieku wewnętrzne sprawy Rzeczypospolitej znalazły się w kręgu zainteresowań Rosji i Prus. Pretekstem była obrona swoich współwyznawców wobec zniesienia praw politycznych dla innowierców. W 1766 roku sejm nie zgodził się na przyznanie praw politycznych innowiercom, w konsekwencji z inicjatywy Rosji i Prus zawiązały się dwie konfederacje domagające się przywrócenia praw. W tym samym czasie powstała w Radomiu konfederacja katolicka pod przywództwem wojewody wileńskiego Karola Radziwiłła.

Prawa kardynalne (1768) Na zwołanym w 1767 roku sejmie zostały przywrócone prawa dysydentom z inicjatywy rosyjskiego ambasadora Mikołaja Repnina, który to narzucił swój postulat. Uchwalono prawa kardynalne, których gwarantem była caryca Katarzyna II. Do praw tych należą: wolna elekcja, liberum veto, prawo wypowiadania królowi posłuszeństwa, szlachcie przyznano wyłączne prawo do sprawowania urzędów i własności dóbr ziemskich. Ustępstwa wobec Rosji spowodowały zahamowania procesu reform kraju, a także wywołały konfederację barską.

Konfederacja barska (1768 - 1771 ) proklamowała walkę w "obronie wiary i wolności". Niezależność Rzeczypospolitej od Katarzyny II oraz wycofanie wojsk rosyjskich z ziem Rzeczypospolitej. Minusami konfederacji były zła organizacja oraz jej tradycyjne uzbrojenie. Konfederaci liczyli na pomoc Francji, Turcji, Austrii - państw zainteresowanych osłabieniem Rosji. Nadzieja pojawiła się w roku 1768 wraz z wypowiedzeniem wojny Rosji przez Turcję. W obawie przed rosnącymi zwycięstwami Rosji w wojnie z Turcją, Francja rozpoczęła finansową pomoc Rzeczypospolitej. Aby zachować równowagę sił w Europie dwa państwa: Austria i Prusy skłoniły Rosję do porozumienia, na mocy, którego Rosja zagarnie zdobycze terytorialne Turcji, a państwa te wezmą udział w rozbiorze Polski.

Pierwszy rozbiór

5 sierpnia 1772 roku w Petersburgu został podpisany traktat rozbiorowy Polski przez Austrię, Prusy i Rosję. Na mocy traktatu :

Rosja zagarnęła:

- tereny leżące po prawym brzegu Dźwiny i lewym Dniepru

- województwa inflanckie, płockie, witebskie

Prusy:

- województwo pomorskie bez Gdańska

- województwo malborskie z Warmią

- województwo chełmińskie bez Torunia

- część województwa poznańskiego, gnieźnieńskiego, inowrocławskiego i brzesko - kujawskiego

Austria:

- część województwa krakowskiego

- część województwa sandomierskiego

- województwo ruskie ze skrawkami ziemi chełmińskiej.

- część województwa lubelskiego