Druga wojna światowa

Gdy 1 września o 4.45 niemiecki pancernik Schlezwig-Holstein (na zdjęciu) zaatakował Westerplatte, rozpoczynała się II wojna światowa, ale zarazem kończył się okres nazwany "pokojowymi podbojami" Adolfa Hitlera. Sytuacja politycznego i militarnego napięcia w Europie trwała niemal od zakończenia pierwszego konfliktu światowego. Niemcy początkowo dążyli do rewizji niekorzystnych dla nich ustaleń konferencji w Wersalu z 1918 roku. W roku 1933, po dojściu Hitlera do władzy, sytuacja uległa zmianie. Hitler nie tylko zmierzał do rewizji traktatu, ale dążył do stworzenia nowej Europy, w której "zapewniono by przestrzeń życiową rasie aryjskiej".

Drugim państwem, które dążyło do złamania systemu wersalskiego, był komunistyczny ZSRR. W latach dwudziestych Niemcy i ZSRR - dwa "pokrzywdzone" w Wersalu państwa - współpracowały w sferze ekonomicznej i militarnej. Współpracę przerwał Hitler, dla którego komunizm był wrogą ideologią.

Niemcy, przy biernej postawie państw zachodnioeuropejskich, łamały limity rozbrojeniowe ustalone w Wersalu, tworząc Luftwaffe, rozbudowując siły lądowe, a w roku 1936 wkraczając do zdemilitaryzowanej Nadrenii. Z woli Hitlera cała gospodarka niemiecka zostaje przestawiona na program zbrojeń i dzięki temu zlikwidowane zostaje bezrobocie i przełamany kryzys ekonomiczny (dzieje się tak również dzięki amerykańskim pożyczkom).

Hitlerowi sprzyja erozja stworzonego w Wersalu systemu bezpieczeństwa (Liga Narodów nie spełnia swej roli). Ponadto Francja i Wielka Brytania w latach międzywojnia znajdowały się w permanentnym kryzysie finansowym.

Niemcy w marcu 1938 roku przyłączają Austrię. W tym samym roku na konferencji w Monachium Francja i Anglia dla "ratowania pokoju" wyrażają zgodę na przyłączenie do Niemiec czeskich Sudetów. Oznacza to pozostawienie najwierniejszego sojusznika Francji - Czechosłowacji - na łasce Hitlera (Niemcy otrzymują olbrzymie wzmocnienie, przejmując czeskie czołgi). Równocześnie w Hiszpanii toczy się wojna domowa (1936-1939). Jest ona poligonem wojskowym i ideologicznym dla faszystowskich Niemiec i Włoch wspierających wojska gen. Francisco Franco oraz dla ZSRR popierającego rząd republikański.

Początkowo Hitler był przekonany, że uda mu się wciągnąć Polskę w orbitę swojej polityki. Jego ultimatum z żądaniem przyłączenia Gdańska do Rzeszy oraz wybudowania eksterytorialnej linii kolejowej do Prus miały charakter sondażu. W roku 1939, gdy zacieśnia się sojusz polsko-brytyjsko-francuski, zmienia zamiar i decyduje się uderzyć na Polskę. Porozumienie zawarte 23 sierpnia 1939 roku w Moskwie przez ministrów spraw zagranicznych Rosji - Wiaczesława Mołotowa i Niemiec - Joachima von Ribbentropa, opatrzone tajnym protokołem zakładającym rozbiór Polski (początkowo wzdłuż linii Wisły), daje Hitlerowi pewność, że kampania w Polsce zakończy się sukcesem.

Kalendarium II wojny światowej

1939

1 września. Atak Niemiec na Polskę bez wypowiedzenia wojny. Wojska niemieckie wkraczają do Polski od zachodu, od południa - z zajętej przez Niemców Czechosłowacji, i od północy - z Prus Wschodnich.

Niemcy dysponują 1,8 mln żołnierzy, 11 tys. dział, 2,6 tys. czołgów, 2 tys. samolotów.

Polska ma około 1 mln żołnierzy, 3 tys. dział, 500 czołgów, 400 samolotów (tylko 100 nowoczesnych).

3 września. Wielka Brytania i Francja wypowiadają wojnę Niemcom. Prowadzą jednak bardzo ograniczone działania wojenne.

Polska armia ponosi klęskę w bitwie granicznej. Niemieckiej 3 Armii udaje się z północy obejść łukiem pozycje polskie atakiem przez Pomorze Gdańskie, a armie 10 i 14 przełamują je na południu (14 Armia wyprzedziła odwrót polskich wojsk i na Lubelszczyźnie zetknęła się z 3 Armią).

8 września. Rozpoczyna się bitwa nad Bzurą. Dwie cofające się w kierunku Warszawy armie polskie - "Pomorze" i "Poznań" pod dowództwem gen. Tadeusza Kutrzeby - uderzają na rozciągnięte skrzydło niemieckiej 8 Armii nad Bzurą w rejonie Łowicza i Łęczycy.

Polski atak wywołał zamieszanie w szeregach niemieckich. 8 Armia straciła 1500 ludzi, a polskie wojska posunęły się o 20 km w zdobytym wcześniej przez Niemców terenie. Niemcy powstrzymali marsz na Warszawę, kierując w stronę bitwy 10 Armię i 4 Flotę Powietrzną.

16 września zaczął się koncentryczny atak niemiecki na jednostki polskie.

Wobec groźby okrążenia, znad Bzury wycofała się część armii "Poznań". Od 18 do 22 września pozbawione amunicji kolejne polskie dywizje zaprzestawały walki. Do Warszawy i Modlina przez Puszczę Kampinoską przedarły się niewielkie oddziały piechoty i kawalerii z gen. Kutrzebą na czele. Była to jedyna w skali strategicznej próba przejęcia inicjatywy przez stronę polską w kampanii wrześniowej.

17 września. Polskę zaatakował ZSRR, łamiąc traktat o nieagresji. Prezydent Polski, rząd i Wódz Naczelny wyjeżdżają do Rumunii. ZSRR na mocy nowego układu z Niemcami zajmuje 52 procent terytorium Polski. Niemcy część polskich ziem wcielają do Rzeszy, z części tworzą Generalną Gubernię ze stolicą w Krakowie (faktycznie jest to kolonia Rzeszy).

28 września. Kapituluje Warszawa (pierwszy bezpośredni atak na stolicę nastąpił już 8 września), 2 października - Hel. Od 2 do 5 października trwała ostatnia bitwa kampanii pod Kockiem.

We Francji powstała nowa armia, utworzona z polskiej emigracji zarobkowej na Zachodzie, żołnierzy Września, którzy przeszli na Węgry i do Rumunii, oraz ochotników przedzierających się z Polski przez całą Europę do Francji. Wodzem naczelnym i nowym premierem rządu polskiego został gen. Władysław Sikorski.