Pierwsza wojna światowa

Dwie wojny światowe w latach 1914 - 1918 i 1939 - 1945 pochłonęły łącznie, według najbardziej ostrożnych szacunków, ponad 70 milionów ludzi (20 mln pierwsza wojna, 55 mln - druga). Nigdy wcześniej w dziejach świata nie zdarzył się konflikt, w którym zaangażowana była, bezpośrednio lub pośrednio, niemal cała ludność planety.

I i II wojna światowa były wojnami, w których walczyły nie tylko armie, ale całe społeczeństwa. Działania wojenne miały na celu już nie tylko zniszczenie umundurowanego przeciwnika.

W I wojnie światowej zginęło półtora raza więcej, a w II wojnie - dwa i pół razy więcej cywilów niż żołnierzy. W tych konfliktach mógł zginąć każdy, czy to na linii frontu, czy poza linią.

Jeszcze w czasie wojny francusko-pruskiej w 1870 r. na pole bitwy przyjeżdżali licznie gapie, by oglądać, jak biją się żołnierze. Teraz bitwa przestała być widowiskiem, które bezpośrednio nie dotyczyło cywilów. Już w I wojnie miasta incydentalnie bombardowano ze sterowców i samolotów. Niemcy skonstruowali wielkokalibrowe działa, z których ostrzeliwali Paryż. Podczas II wojny światowej naloty niszczące całe miasta stały się elementem strategii walki.

Druga z tych wojen była ponadto wojną ideologiczną. Ideologia nazizmu zakładała powiększenie przestrzeni życiowej dla "rasy aryjskiej". Oficjalnym celem wojny deklarowanej przez Adolfa Hitlera stało się nie zwycięstwo militarne, ale wyniszczenie ras: Żydów, Romów i sprowadzenie ras "niższych", np. Słowian, do roli niewolników. Cele ideologiczne warunkowały działania militarne (w 1944 r. zdarzało się, że pociągi transportujące Żydów do obozów śmierci miały pierwszeństwo przed eszelonami). Przez pięć lat II wojny światowej według różnych danych zginęło 5,1- 6 mln Żydów (z tego 2,7 mln Żydów - obywateli Polski).

Już jednak w czasie I wojny światowej doszło do incydentalnego masowego mordu na mniejszości narodowej. Turcy, ewakuując z terenów przygranicznych sprzyjających Rosji Ormian, zamordowali około 1,5 mln osób tej narodowości (nadal historycy wiodą spór, na ile była to akcja zadekretowana przez państwo).

I wojna toczyła się głównie w Europie, walki o kolonie niemieckie - głównie w Afryce - miały drugorzędne znaczenie. II wojna objęła już znacznie większą część świata.

Większość sztabowców przed I wojną światową była zdania, że starcie zakończy się w ciągu kilku tygodni - na Zachodzie była to jednak długotrwała wojna pozycyjna, podczas której w ciągu całych miesięcy front nie ruszał się wcale lub przesuwał o kilka kilometrów kosztem straszliwych ofiar. Podczas II wojny światowej do pozycyjnej wojny obronnej szykowali się Francuzi - wojna okazała się wojną typowo manewrową.

I wojna zniszczyła starą "Europę królów" i stała się bezpośrednim impulsem do narodzin ideologii totalitarnych - faszyzmu i bolszewickiej wersji komunizmu.

II wojna zakończyła się długotrwałym podziałem świata na dwa bloki militarno-polityczne - komunistyczny i demokratyczny - i spowodowała upadek ekonomicznego i politycznego znaczenia Europy.

Ci, którzy przeżyli okopy Verdun i Sommy oraz "orgię maszynowego zabijania" z pierwszej wojny światowej, nazwali się straconym pokoleniem, a konflikt, w którym uczestniczyli - Wielką Wojną, nie mając pojęcia, że za dwadzieścia lat przyjdzie jeszcze większy konflikt. Okaże się, że ludzi można mordować na skalę przemysłową w obozach zagłady.

Koniec starego świata

Na początku XX wieku cały świat przygotowywał się do wojny. Między największymi mocarstwami trwał zażarty wyścig zbrojeń. W miastach odbywały się defilady wojskowe, władcy paradowali w mundurach, wojna wydawała się nieunikniona.

Charakter przyszłego starcia można było wysnuć z takich konfliktów, jak:

1. wojna burska (1899-1902), gdzie Brytyjczycy nie mogli sobie poradzić z partyzantką burską i gdzie po raz pierwszy zastosowano obozy filtracyjne (zamykano w nich ludność cywilną podejrzaną o sprzyjanie partyzantce),

2. wojna rosyjsko-japońska (1904-1905), gdy podczas szturmu Japończyków na Port Artur poznano siłę ognia karabinów maszynowych. Niemiecki plan wojny opracował w latach 1891-1905 szef sztabu marszałek Alfred Schliffen. Zakładał, że dwie trzecie armii niemieckiej zaatakuje na Zachodzie i powali Francję, zanim Rosja będzie gotowa. Niemcy zamierzali na północy przejść przez Belgię i francuską Pikardię i okrążyć Paryż. Manewr miało wspomóc uderzenie z południa. W 42 dni Francja miała być pobita. Francuzi, zgodnie ze swoją doktryną "elan", szalonego uderzenia, zamierzali w błyskawicznym ataku odzyskać Alzację i Lotaryngię.

Kalendarium I wojny światowej

1914

28 lipca. Austria wypowiada wojnę Serbii.

1 sierpnia. Niemcy wypowiadają wojnę Rosji.