20-ste urodziny praw dziecka

W listopadzie mija 20 lat od uchwalenia Konwencji o prawach dziecka. Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych przyjęło ją 20 listopada 1989 roku. Konwencja jest najważniejszym aktem prawnym określającym prawa dziecka. Potocznie nazywa się ją światową konstytucją praw dziecka.

W Konwencji po raz pierwszy zostały uwzględnione prawa i wolności osobiste dziecka, takie jak np. prawo do prywatności, swobody wypowiedzi.

Jak powstała Konwencja o prawach dziecka?

W 1948 roku uchwalono Powszechną Deklarację Praw Człowieka, która określa podstawowe prawa wszystkich ludzi - bez względu na narodowość, religię czy wiek, a więc również prawa dzieci. Jednak w 1989 roku uznano, że dzieci ze względu na swoją niedojrzałość fizyczną i psychiczną potrzebują specjalnego traktowania i troski, a więc i osobnego dokumentu, który będzie określać ich prawa.

Inicjatorem i pomysłodawcą stworzenia Konwencji jest Polska. Dokument ratyfikowały 192 kraje. Każdy z nich zobowiązany jest do składania raportów z wykonywania Konwencji, rozpatrywanych następnie przez specjalnie powołany w tym celu Komitet Praw Dziecka z siedzibą w Genewie.

Polska wobec Konwencji

Polska ratyfikowała Konwencję w 1991 roku, ale z pewnymi uwagami. Według jednego z zastrzeżeń prawo dziecka adoptowanego do poznania danych swoich rodziców naturalnych jest ograniczone przez przepis, który pozwala zachować jego pochodzenie w tajemnicy - jest to wbrew konwencji. Drugie zastrzeżenie - obecnie zdaniem wielu ekspertów już bezprzedmiotowe - mówi, że granicę wieku, od której dopuszczalne jest powołanie do służby wojskowej i uczestnictwo w działaniach wojennych, rozstrzyga prawo polskie. Zdaniem rzecznika praw dziecka Marka Michalaka wycofanie przez Polskę powyższych zastrzeżeń, miałoby czasie obchodów 20. rocznicy Konwencji wymiar nie tylko praktyczny, ale i symboliczny.

Historia praw dziecka - początki

Historia praw dziecka sięga przełomu XVIII i XIX wieku, kiedy to ukształtowało się społeczne przekonanie o konieczności zapewnienia dzieciom specjalnej ochrony oraz opieki. Wcześniej, począwszy od średniowiecza, hołdowano przekonaniu, że dziecko jest dopiero "materiałem" na człowieka, przez co wymaga surowego traktowania i dyscypliny. Pomimo tego, że rodziło się wiele dzieci, niewiele z nich miało szansę dożyć wieku kilku lat. Wynikało to nie tylko z trudnych warunków sanitarnych i materialnych lecz również z braku należytej opieki i troski.

Impulsem, który zapoczątkował w XIX wieku działalność międzynarodowego ruchu na rzecz ochrony praw dzieci, była historia 8-letniej Mary Ellen Wilson z Baltimore. Dziewczynka była notorycznie bita przez swoją matkę, a pomoc uzyskała od członków lokalnego oddziału stowarzyszenia przeciwdziałania okrucieństwu wobec ...zwierząt.

Pod wpływem tamtych wydarzeń, od 1894 roku w USA powstało ponad 200 różnych inicjatyw, których celem było zapewnienie dzieciom ochrony przed przemocą. Zaczęto traktować dzieci jak pełnowartościowe osoby, które wymagają szczególnej opieki. Stopniowo także w innych krajach zaczęły powstawać organizacje chroniące dzieci i walczące w imię ich praw. Pierwszy zapis dotyczący praw dziecka pojawił się w 1924 roku w Deklaracji Genewskiej. Jednak najważniejszym, kompleksowym dokumentem określającym prawa dziecka jest Konwencja o prawach dziecka z 1989 roku.