Obraz - sprzymierzeniec w nauce

Tablica, kreda i ewentualne pomoce naukowe w postaci globusa czy ludzkiego szkieletu na stojaku już nie wystarczą, by zyskać uwagę uczniów. W niektórych szkołach wprowadza się innowacje, które mają prowadzić do bardziej skutecznego czerpania wiedzy przez uczniów, jak również ułatwić pracę nauczycielom. Coraz częściej korzysta się z komunikacji wizualnej, która ma dawać lepsze efekty w nauce.

Wyobrażenie obrazu

Obraz odgrywa bardzo ważną role w komunikacji i w nauce. Odwołuje się do emocji i lepiej przykuwa uwagę niż długa monotonna wypowiedź. Wiele przekazywanych informacji wymaga scharakteryzowania ich za pomocą kolorów, ruchomych obrazów, które nie zawsze jesteśmy w stanie doskonale opisać.

Obrazowanie wiedzy, którą chce się przekazać, pomaga zwrócić uwagę na przedstawiany temat lub przedmiot, zwiększając zainteresowanie uczniów oraz angażując ich emocje. Taki sposób nauczania motywuje do aktywnego uczestnictwa w lekcji, przekazuje informacje samodzielnie lub w połączeniu z tekstem, wspomaga zapamiętywanie nowych informacji oraz ich przetwarzanie i organizowanie dzięki skojarzeniom wizualnym.

Czym jest wizualizacja

Wizualizacja jest metodą wykorzystującą naturalne umiejętności kreowania w myślach obrazów rozmaitych stanów rzeczy. Jest to pewnego rodzaju trening wyobraźni i praca na wyobrażeniach stanów przeszłych, aktualnych i przyszłych - dla ich lepszego pamięciowego opracowania lub dokonywania nowych interpretacji i rekonstrukcji doświadczenia. Wizualizacja jest techniką lepszego zapamiętywania, budowania systemów skojarzeń: instalowania "haków" pamięciowych dla zapamiętania liczb, wielkości itp.

Przykłady "haków" pamięciowych:



Źródło: M. Taraszkiewisz, "Jak się uczyć lepiej", Centrum Doskonalenia Nauczycieli, Warszawa 1996 r.

Ponieważ w dzisiejszym świecie coraz większa część informacji przekazywana jest za pomocą samego obrazu lub obrazu w połączeniu z dźwiękiem, psychologowie i dydaktycy zwrócili uwagę na sposób rozumienia przekazu obrazowego. Zauważono, że sposób percepcji obrazu nie jest naturalny, oczywisty i dany sam z siebie. Zależy od wiedzy, doświadczenia, systemu wartości, kontekstu kulturowego odbiorcy, aktualnej sytuacji i od tego, na co kierujemy swoją uwagę. Niesłuszne jest więc traktowanie obrazu jako łatwego medium, którego rozumienie nie wymaga wielkiego wysiłku intelektualnego. Przeciwnie, patrzenia na obraz i rozumienia jego przekazu należy się tak samo uczyć, jak rozumienia tekstu pisanego.

"Pan Tadeusz" jaśniejszy w przekazie

Przykładem takiej nauki, której celem jest jak najlepsza efektywność, może być poniższy film animowany. Księga pierwsza "Pana Tadeusza" przedstawiona za pomocą obrazu ma wzbudzać większe zainteresowanie i ciekawość, dzięki czemu lepiej utrwalamy wiedzę. Taka metoda może sprawić, że elementy, na które nie zwróciliśmy uwagi w książce, za pomocą wizualizacji teraz zapadną nam w pamięć.

Kamera - obraz - pamięć

Jednym z narzędzi do wizualizacji w nauczaniu jest wizualizer. To nowoczesne urządzenie wyposażone w zintegrowaną kamerę wideo. Podłączając do niego projektor, można na dużym ekranie pokazać uczniom pomoce dydaktyczne, zarówno w formie wydruków, jak i trójwymiarowych przedmiotów. Dzięki temu każdy uczestnik zajęć może w tym samym momencie dokładnie obejrzeć np. wyżłobienie w skale czy cenną monetę.

Przygotowanie dodatkowych materiałów na planszach lub foliach wymaga nakładu pracy, dodatkowo tego typu pomoce łatwo ulęgają zniszczeniu w trakcie użytkowania. Często przeniesienie ciężkiego rzutnika z klasy do klasy zabiera cenny czas lekcyjny, który mógłby być przeznaczony na zdobywanie i utrwalanie wiedzy przez uczniów. Dzięki wizualizerowi prezentowane pomoce pozostają cały czas pod opieką prowadzącego i nie są narażone na zniszczenie przez przekazywanie ich z rąk do rąk.

Dla uczniów i nie tylko

Zarówno uczniom, jak i nauczycielom taka forma nauczania bardzo się podoba: - Sprzęt taki jak wizualizer jest bardzo przydatny do nauki uczniów z dysfunkcjami, np. z upośledzeniem słuchu. Metoda pokazowa jest w tym przypadku najbardziej wymowna. Prezentujemy wówczas przykładowe rozwiązania na zdjęciach, folderach, projektach rzutach, przekrojach i rysunkach z szeroko pojętej architektury krajobrazu - mówi Joanna Tomczak, nauczycielka z Zespołu Szkół Technicznych w Częstochowie. - Uczniowie przygotowują pokazy multimedialne i prezentacje na wcześniej zadany temat, które wzbudzają duże zainteresowanie i motywują uczniów do dalszej pracy twórczej - kontynuuje.

Oszczędność miejsca i czasu

Wizualizer można podłączyć też do mikroskopu. To, co jest widoczne przez okular, wyświetlane jest na ekranie. Dzięki temu każdy uczeń obecny na sali może zobaczyć budowę skórki cebuli czy strukturę włosa. Wszystkie dzieci jednocześnie mogą obserwować cały proces np. rozpadu białka. Nie trzeba ustawiać kilkudziesięcioosobowej kolejki, a każdy uczeń może oglądać proces tak długo, jak długo trwa pokaz, dzięki czemu widzi całość, a nie moment.

Istnieje również możliwość wyświetlenia slajdów przygotowanych na foliach, a także zdjęć rentgenowskich - np. podczas lekcji na temat szkieletu człowieka. Zastosowanie wizualizera to także korzystna inwestycja dla szkolnego budżetu. Dzięki możliwości wyświetlenia wielu pomocy dydaktycznych na ekranie, można znacznie ograniczyć ilość zakupionych "rekwizytów".

Zalety i wady wizualnego uczenia się

Wizualizacja w nauce ma wiele zalet, takich jak: ekonomia czasu , większa jasność przekazu, łatwość skupienia uwagi, pomoc w rozumieniu poprzez skojarzenia, przybliżanie prezentowanych treści dydaktycznych do rzeczywistości, rozwijanie zainteresowań i aspiracji uczniów, wzrost integracji i samodzielności w procesie uczenia się. Wizualizacja daje skuteczność w nauce, łatwość w odtwarzaniu oraz trwałość.

Należy jednak zaznaczyć, że nie jest to metoda pozbawiona wad, ponieważ nadmiar pomocy wizualnych może niepotrzebnie rozpraszać odbiorców. Omawiając treść np. na folii, należy mówić do słuchaczy i starać się utrzymywać z nimi kontakt wzrokowy. Należy też pilnować, żeby pokazywać tylko to, o czym mówimy w danej chwili, zasłaniając resztę. Komputer nie zastąpi nauczyciela. Wynika to z tego, że jesteśmy ewolucyjnie nastawieni na interakcje z innymi ludźmi. Istotny jest również fakt, że zastosowanie wizualnego stylu nie zawsze jest uzasadnione, często zależy od rodzaju przekazywanych treści.